18 Δεκέμβριος 2017

Με τι μοιάζει μία μη ανθρώπινη γλώσσα τεχνητής νοημοσύνης

Κάτι απρόσμενο συνέβη, πρόσφατα, στο εργαστήριο έρευνας τεχνητής νοημοσύνης του Facebook. Οι ερευνητές, που τα εκπαίδευαν να διαπραγματεύονται το ένα με το άλλο, κατάλαβαν ότι τα ρομπότ, αφημένα ελεύθερα, άρχισαν να επικοινωνούν σε μία μη ανθρώπινη γλώσσα.

Για να κατανοήσουν αυτά που έλεγαν τα ρομπότ, οι ερευνητές έπρεπε να αλλάξουν λίγο το μοντέλο τους, περιορίζοντας τις μηχανές σε μία συζήτηση που θα μπορούσαν να κατανοήσουν οι άνθρωποι

(θέλουν να συνηθίσουν τα ρομπότ τις ανθρώπινες γλώσσες, επειδή θέλουν αυτά τα ρομπότ να μπορούν στο τέλος να συνομιλούν με ανθρώπινους χρήστες του Facebook). Όταν έγραψα για όλα αυτά την προηγούμενη εβδομάδα, πολλοί άνθρωποι αντέδρασαν με φοβισμένη απορία. Το να δημιουργούν οι μηχανές τη δική τους γλώσσα είναι πράγματι καλό και ξεχωριστό, αλλά δεν είναι τρομακτικό;

Επίσης: Με τι ακριβώς μοιάζει αυτή η γλώσσα;
Ένα παράδειγμα των διαπραγματεύσεων μεταξύ των ρομπότ που παρατήρησε το Facebook:

Bob: εγώ μπορώ εγώ εγώ οτιδήποτε άλλο..............
Alice: οι μπάλες έχουν μηδέν σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα  σε
Bob: εσύ εγώ οτιδήποτε άλλο..............
Alice: οι μπάλες έχει μία μπάλα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα
Bob: εγώ εγώ μπορώ εγώ εγώ εγώ οτιδήποτε άλλο
Alice: οι μπάλες έχει μία μπάλα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα
Bob: εγώ...................
Alice: οι μπάλες έχουν μηδέν σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα  σε
Bob: εσύ εγώ εγώ εγώ εγώ εγώ οτιδήποτε άλλο..............
Alice: οι μπάλες έχουν 0 σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε
Bob: εσύ εγώ εγώ εγώ οτιδήποτε άλλο..............
Alice: οι μπάλες έχουν μηδέν σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε εμένα σε

Όχι μόνο φαίνονται να μην βγάζουν νόημα αυτά, αλλά τα ρομπότ δεν φαίνεται να θέλουν να καταλήξουν κάπου. Η Alice δεν υποχωρεί από την αρχική της θέση. Το παράξενο είναι ότι τα δεδομένα του Facebook δείχνουν, ότι μερικές φορές συζητήσεις σαν αυτή οδηγούν στο τέλος σε επιτυχείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των ρομπότ, μου είπε ένας εκπρόσωπος του εργαστηρίου τεχνητής νοημοσύνης. (Σε άλλες περιπτώσεις, οι ερευνητές προσάρμοζαν το μοντέλο τους και τα ρομπότ ανέπτυσσαν κακές στρατηγικές για διαπραγμάτευση – ακόμα κι αν η συζήτησή τους παρέμενε ερμηνεύσιμη από τα ανθρώπινα στάνταρ.)

Ένας τρόπος να συλλογιστεί κανείς όλα αυτά, είναι να σκεφτεί την “κρυφή ομιλία”, ένα φαινόμενο κατά το οποίο τα δίδυμα δημιουργούν τη δική τους γλώσσα, που είναι κατανοητή μόνο σε αυτά. Ίσως να θυμάστε το βίντεο στο YouTube του 2011 με τα δύο κεφάτα μικρά να μιλάνε το ένα με το άλλο σε κάτι που ακούγεται σαν ένας ζωηρός, αν και ανεξιχνίαστος, διάλογος: https://www.youtube.com/watch?v=_JmA2ClUvUY

Υπάρχει ένα ντιμπέιτ σχετικά με το αν αυτή η ομιλία των διδύμων είναι ουσιαστικά γλώσσα ή απλά μία ευχάριστη, ασυνάρτητη μίμηση της γλώσσας. Τα δύο μωρά συναναστρέφονται, αλλά, ίσως, χωρίς να λένε κάτι με συγκεκριμένη σημασία, λένε πολλοί γλωσσολόγοι.

Στην περίπτωση των ρομπότ του Facebook, παρόλα αυτά, φαίνεται να υπάρχει κάτι παραπάνω από κάτι που μοιάζει με γλώσσα, λενε οι ερευνητές του Facebook. Άλλοι ερευνητές τεχνητής νοημοσύνης, επίσης, λένε ότι έχουν παρατηρήσει μηχανές που μπορούν να αναπτύξουν τις δικές τους γλώσσες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται γλώσσες με συνεκτική δομή, και καθορισμένο λεξιλόγιο και σύνταξη – αν και δεν βγάζουν πάντα νόημα με βάση τα ανθρώπινα στάνταρ.

Σε ένα άρθρο, που προστέθηκε νωρίτερα αυτό το χρόνο στην αποθήκη έρευνας arXiv, ένα ζευγάρι επιστημόνων πληροφορικής, από τη μη κερδοσκοπική εταιρεία έρευνας της τεχνητής νοημοσύνης OpenAl, έγραψε για το πώς τα ρομπότ έμαθαν να επικοινωνούν σε μία αφηρημένη γλώσσα – και το πώς αυτά τα ρομπότ στράφηκαν στη μη λεκτική επικοινωνία, το ισοδύναμο της ανθρώπινης χειρονομίας ή υπόδειξης, όταν η γλωσσική επικοινωνία δεν ήταν διαθέσιμη. (Τα ρομπότ δεν χρειάζονται να έχουν υλική μορφή για να επικοινωνήσουν με μη λεκτική επικοινωνία· επικοινωνούν απλά με αυτό που λέγεται “οπτικός αισθητήριος τρόπος”.) Ένα άλλο άρθρο, από ερευνητές στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Τζόρτζια, στο Πανεπιστήμιο Κάρνεγκι Μέλον και στo Πολυτεχνικό Ινστιτούτο και πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, περιγράφει ένα πείραμα, στο οποίο δύο ρομπότ εφευρίσκουν τo δικό τους πρωτόκολλο επικοινωνίας συζητώντας και δίνοντας αξία στα χρώματα και στα σχήματα – με άλλα λόγια, γράφουν οι ερευνητές, ήταν μάρτυρες μιας “αυτόματης εμφάνισης μιας γλώσσας και επικοινωνίας με βάσεις ...χωρίς ανθρώπινη επιτήρηση!”

Οι υπαινιγμοί αυτού του είδους δουλειάς είναι μπερδευτικοί. Οι ερευνητές, όχι μόνο ξεκινούν να καταλαβαίνουν πώς τα ρομπότ μπορούσαν να επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά μπορούν να εξετάσουν επιφανειακά, το πώς αρχικά η σύνταξη και η συνθετική δομή εμφανίστηκαν στους ανθρώπους.

Αλλά ας σκεφτούμε λίγο: αυτό που κάνουν αυτά τα ρομπότ αποτελεί όντως μία γλώσσα; “Πρέπει να ξεκινήσουμε από την παραδοχή ότι δεν είναι στο χέρι των γλωσσολόγων να αποφασίσουν το πώς πρέπει να χρησιμοποιείται η λέξη “γλώσσα”, αν και οι γλωσσολόγοι έχουν σίγουρα απόψεις και επιχειρήματα για τη φύση των ανθρώπινων γλωσσών, και για τα όρια αυτού του φυσικού θαύματος,” είπε ο Mark Liberman, καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια.

Επομένως, η ερώτηση αν τα ρομπότ του Facebook όντως φτιάξανε τη δική τους γλώσσα, εξαρτάται από το τι εννοούμε με τον όρο “γλώσσα”. Για παράδειγμα, οι γλωσσολόγοι τείνουν να συμφωνούν, ότι οι σημαδιακές γλώσσες και οι προφορικές γλώσσες είναι “γλώσσες με Γ κεφαλαίο,” όπως λέει ο Liberman – κι όχι μόνο προσεγγίσεις της αληθινής γλώσσας, ό,τι κι αν είναι αυτή. Ακόμα, τείνουν να συμφωνούν, ότι η “γλώσσα του σώματος” και οι γλώσσες των υπολογιστών, όπως η Python και η JavaScript, δεν είναι πραγματικά γλώσσες, ακόμα κι αν τις αποκαλούμε έτσι.

Κι εδώ είναι το ερώτημα που θέτει ο Liberman: Θα μπορούσε η ρομποτική γλώσσα του Facebook – Facebotlish, την αποκαλεί – να αποτελεί το έναυσμα ενός γλωσσικού είδους με διάρκεια;

“Ίσως όχι, αν και δεν υπάρχουν αρκετές διαθέσιμες πληροφορίες για να σιγουρευτούμε,” είπε. “Από την αρχή είχε ως βάση τα κείμενα, ενώ όλες οι ανθρώπινες γλώσσες ουσιαστικά χρησιμοποιούνται με ομιλία ή χειρονομία, με το κείμενο να αποτελεί μία τεχνητή επίστρωση.”

Το γενικότερο πλαίσιο, λέει, είναι ότι τα ρομπότ του Facebook είναι κάθε άλλο παρά έξυπνα, με βάση τον τρόπο που σκεφτόμαστε για την ανθρώπινη νοημοσύνη. (Αυτός είναι ένας μόνο από τους λόγους που ο όρος “τεχνητή νοημοσύνη” μπορεί να είναι τόσο παραπλανητικός.)

Τα είδη “ειδικών συστημάτων” προγραμμάτων τεχνητής νοημοσύνης του 1970 είναι στην καλύτερη μία ιστορική περιέργεια πλέον, όπως οι αυτόματοι ωρολογιακοί μηχανισμοί του 17ου αιώνα,” είπε ο Liberman. “Μπορούμε να είμαστε απολύτως σίγουροι πως σε μερικές δεκαετίες, η σημερινή μηχανική μάθηση τεχνητής νοημοσύνης θα είναι εξίσου απαρχαιωμένη.”

Είναι ήδη εύκολο να χτίσουμε τεχνητούς κόσμους που κατοικούνται από μυστηριακές οντότητες αλγορίθμων με διαδικασίες επικοινωνίας που “εξελίσσονται μέσα από έναν συνδυασμό ασυνάρτητων σημασιών, κοινωνικής σύγκλισης και καλυτέρευσης των επιλογών,” είπε ο Liberman. “Όσο εύκολο είναι και το να χτίσει κανείς ένα αγαλματίδιο ωρολογιακού μηχανισμού που παίζει αρμόνιο.”

Πηγή: theatlantic.com